Organy kościoła mariackiego

Organy znajdujące się w kościele Najświętszej Marii Panny w Toruniu stanowią cenny zabytek kultury muzycznej o bogatej, choć wciąż nie w pełni rozpoznanej historii. Szafa
główna tego instrumentu datowana jest przypuszczalnie na koniec XVI wieku, około lat osiemdziesiątych, co pozwala sądzić, że jest to najstarsza zachowana do dziś szafa organowa w Polsce, a zarazem jedna z najstarszych w skali europejskiej. Niestety, pierwotny instrument nie przetrwał do naszych czasów — jego utrata, której stulecie
właśnie mija, znacząco utrudnia szczegółowe badania nad jego konstrukcją oraz warstwami historycznymi.
Autorstwo organów renesansowych, umieszczonych we wspomnianej szafie z końca XVI wieku, pozostaje nieznane. Źródła historyczne wskazują natomiast, że pozytyw wzniesiony w 1609 roku wykonał Hans Helwigken z Neustadt (Schleswig-Holstein), przy czym zasadnicze prace ukończono prawdopodobnie już w 1607 roku, o czym świadczy data wyryta na jednej z belek instrumentu. Rok 1609 mógł być datą zapłaty ostatniej raty budowniczemu. W roku 1925 w zabytkowej renesansowej szafie Dominik Biernacki z Włocławka zbudował nowy instrument o trakturze pneumatycznej. Kolejna modernizacja nastąpiła w 1976 roku, kiedy Bronisław Cepka z Popowa koło Wronek zastąpił dotychczasową trakturę trakturą elektropneumatyczną oraz zamontował nowy stół gry. Obecnie ów stół znajduje się na chórze muzycznym, po lewej stronie świątyni, nieco tylko oddalony od samego instrumentu, który również usytuowany jest po lewej stronie, na bocznej emporze, w połowie długości nawy. Kolejny remont przeprowadził w 2004 roku Marek Cepka, syn Bronisława, wzbogacając instrument o głos szałamai 4’ w manuale II. Następne remonty miały już charakter mniejszych przedsięwzięć, niestety doraźnych. Obecnie instrument wymaga przeprowadzenia gruntownych prac renowacyjnych większości poszczególnych podzespołów.